|
Hanukkah Latkes / חנוכּה־לאַטקעס
אַז אַשכּנזים האָבן אַ מינהג צו עסן קאַרטאָפֿל־לאַטקעס אום חנוכּה ווייסט דאָך יעדער. האָט איר אָבער געוווּסט אַז אַ היפּש עלטערער מינהג פֿון קאַרטאָפֿל־לאַטקעס (וואָס שטאַמען פֿונעם 18־19טן י״ה) איז בײַ די איטאַליענישע ייִדן – זיסלעכע קעזלאַטקעס (וואָס שטאַמען העט פֿונעם 13טן י״ה)? די קעזלאַטקעס מאַכט מען מיט ריקאָטאַ־קעז, אייער, צוקער און לימענע, און מע פּרעגלט זיי אָפּ אין בוימל. דער מינהג שטאַמט פֿון דער תּנכישער לעגענדע פֿון דער ייִדישער גיבורטע יהודית. לויט דער פֿאַרצײַטיקער געשיכטע האָט יהודית געהאָלפֿן פֿאַרזיכערן אַ מיליטערישן נצחון ווען זי האָט געגעבן דעם אַשורישן גענעראַל האָלאָפֿערנעס געזאַלצענעם קעז צו עסן. איז ער געוואָרן שטאַרק דאָרשטיק און האָט אַזוי געזשליאָקעט ווײַן אַז ער האָט אַװעקגעחלשט. האָט יהודית אים געקעפּט און אַזוי אַרום געראַטעוועט איר שטעטל פֿון אַ זיכערער פֿאַרטיליקונג. אין מיטל־עלטער האָט מען די געשיכטע פֿאַרבונדן מיט חנוכּה און דאָס האָט דערפֿירט צום מינהג פֿון פּראַווען דעם יום־טובֿ מיט מילעכיקס!
[AZ AShKENÁZIM HOBN A MÍNEG TSU ESN KARTÓFL-LÁTKES UM KhÁNIKE VEYST DOKh YÉDER. HOT IR ÓBER GEVÚST AZ A HIPSh ÉLTERER MÍNEG FUN KARTÓFL-LÁTKES (VOS ShTÁMEN FÚNEM ÁKhTSETN–NÁYNTSETN YORHÚNDERT) IZ BA DI ITALYÉNIShE YIDN – ZÍSLEKhE KÉZLATKES (VOS ShTÁMEN HET FÚNEM DRÁYTSETN YORHÚNDERT)? DI KÉZLATKES MAKhT MEN MIT RIKÓTA-KEZ, ÉYER, TSÚKER UN LÍMENE, UN ME PREGLT ZEY OP IN BOYML. DER MÍNEG ShTAMT FUN DER TANÁKhIShER LEGÉNDE FUN DER YÍDIShER GÍBERTE YÚDIS. LOYT DER FARTSÁYTIKER GEShÍKhTE HOT YÚDIS GEHÓLFN FARZÍKhERN A MILITÉRIShN NITSÓKhN VEN ZI HOT GEGÉBN DEM AShÚRIShN GENERÁL HOLOFÉRNES GEZÁLTSENEM KEZ TSU ESN. IZ ER GEVÓRN ShTARK DÓRShTIK UN HOT AZÓY GEZhLYÓKET VAYN AZ ER HOT AVÉKGEKhÁLEShT. HOT YÚDIS IM GEKÉPT UN AZÓY ARÚM GERÁTEVET IR ShTETL FUN A ZÍKhERER FARTÍLIKUNG. IN MÍTL-ÉLTER HOT MEN DI GEShÍKhTE FARBÚNDN MIT KhÁNIKE UN DOS HOT DERFÍRT TSUM MÍNEG FUN PRÁVEN DEM YÓNTEF MIT MÍLEKhIKS!]
Everyone knows the Ashkenazic tradition of eating potato pancakes for Hanukkah. But did you know that the Italian Jews have a much older tradition than potato pancakes (which date to the 18-19th centuries) – that of a slightly sweet cheese pancake (which dates way back to the 13th century)? These cheese pancakes are made with ricotta cheese, eggs, sugar and lemon, and fried in oil. The tradition originates from the Biblical legend of the Jewish heroine Judith. According to the ancient story, Judith helped secure a military victory when she gave the Assyrian general Holofernes salty cheese to eat. He got so thirsty that he gulped down a lot of wine and passed out. Judith then beheaded him and thereby saved her town from certain destruction. In the Middle Ages this story became associated with Hanukkah and led to the tradition of celebrating the holiday with dairy foods!
ancient: פֿאַרצײַטיק; פֿאַרצײַטיש; קדמוניש; אַלטצײַטיק; אַנטיק; אוראַלט
[FARTSÁYTIK; FARTSÁYTISh; KADMÓYNISh; ÁLTTSAYTIK; ANTÍK; ÚRALT]
celebrate (a holiday): פּראַװע|ן
[PRÁVE|N]
cheese pancake: די קעזלאַטקע, ־ס
[DI KÉZLATKE, -S]
destruction: די צעשטערונג; די פֿאַרטיליקונג
[DI TSEShTÉRUNG; DI FARTÍLIKUNG]
fry (v./imp./pf.): אָפּ)פּרעגלען)
[(ÓP)PREGLEN)]
gulp down/drink a lot: זשליאָקע|ן
[ZhLYÓKE|N]
heroine: די העלדין, ־ס; די גיבורטע, ־ס
[DI HÉLDIN, -S; DI GÍBERTE, -S]
lemon: די לימענע, ־ס; דער ציטרין, ־ען
[DI LÍMENE, -S; DER TSITRÍN, -EN]
Middle Ages: דער מיטל־עלטער (ל״י); ימי־הבינײם
[DER MÍTL-ELTER (sg.); YEMÉY-HABEYNÁYEM]
pass out (vi.): אַװעקפֿאַלן; אַוועק(חלשן); געבן אַ חלש אַװעק
[AVÉKFALN; (AVÉK)KhÁLEShN; GEBN A KhÁLESh AVÉK]
potato pancake: די (קאַרטאָפֿל־)לאַטקע, ־ס
[DI (KARTÓFL-)LÁTKE, -S]
ricotta cheese: דער ריקאָטאַ־קעז
[DER RIKÓTA-KEZ]
salty: געזאַלצן
[GEZÁLTSN]
save: ראַטעװע|ן; ראַטירן; מציל זײַן
[RÁTEVE|N; RATÍRN; MATSL ZAYN]
thirsty: דאָרשטיק
[DÓRShTIK]
tradition: די טראַדיציע, ־ס; דער מינהג, ־ים; די מסורה, ־ות
[DI TRADÍTSYE, -S; DER MÍNEG, MINHÓGIM; DI MESÓYRE, -S]
victory: דער נצחון, ־ות; די געװינונג, ־ען
[DER NITSÓKhN, NITSKhÓYNES; DI GEVÍNUNG, -EN]
|
