|
The Warsaw Ghetto Uprising / דער אויפֿשטאַנד אין װאַרשעװער געטאָ
דעם 19טן אַפּריל 1943 – דעם טאָג פֿונעם ערשטן פּסח־סדר – האָט זיך אָנגעהויבן דער אויפֿשטאַנד אין וואַרשעווער געטאָ, אָנגעפֿירט פֿון אַזוינע יונגע קעמפֿערס ווי מרדכי אַניעלעוויטש. די אויפֿשטענדלערס האָבן מיט גרויס קוראַזש און סטירדעס געניצט געשמוגלט געווער און מאָלאָטאָוו־פֿלעשער, און כּמעט אַ חודש לאַנג זיך אַנטקעגנגעשטעלט די שווער־באַוואָפֿנטע נאַצישע כּוחות. כאָטש דער אויפֿשטאַנד האָט זיך אויסגעלאָזט מיט דער פֿולקומער פֿאַרטיליקונג פֿון דער געטאָ און פֿאַרשיקונג פֿון די פֿאַרבליבענע אין די טויטלאַגערן, האָבן די ייִדן העראָיִש געקעמפֿט און אומגעקומען על־קידוש־השם. דער אויפֿשטאַנד איז פֿאַרבליבן ווי אַ מעכטיקער סימבאָל פֿון מענטשלעכער ווערדע און ייִדישער גבֿורה.
[DEM NÁYNTSETN APRÍL NAYNTSN DRAY UN FÉRTSIK – DEM TOG FÚNEM ERShTN PÉYSEKh-SÉYDER – HOT ZIKh ÓNGEHOYBN DER ÚFShTAND IN VÁRShEVER GÉTO, ÓNGEFIRT FUN AZÓYNE YÚNGE KÉMFERS VI MÓRDKhE ANYELÉVITSh. DI ÚFShTENDLERS HOBN MIT GROYS KURÁZh UN STÍRDES GENÍTST GEShMÚGLT GEVÉR UN MÓLOTOV-FLÉShER, UN KIMÁT A KhÓYDESh LANG ZIKh ANTKÉGNGEShTELT DI ShVER-BAVÓFNTE NÁTSIShE KÓYKhES. KhOTSh DER ÚFShTAND HOT ZIKh ÓYSGELOZT MIT DER FÚLKUMER FARTÍLIKUNG FUN DER GÉTO UN FARShÍKUNG FUN DI FARBLÍBENE IN DI TÓYTLAGERN, HOBN DI YIDN HERÓISh GEKÉMFT UN ÚMGEKUMEN AL-KÍDESh-HAShÉM. DER ÚFShTAND IZ FARBLÍBN VI A MÉKhTIKER SIMBÓL FUN MÉNTShLEKhER VÉRDE UN YÍDIShER GVÚRE.]
The Warsaw Ghetto Uprising, led by young fighters like Mordecai Anielewicz, began on April 19th, 1943 – the day of the first Passover seder. The rebels, with great courage and defiance, used smuggled weapons and Molotov cocktails to resist a heavily armed Nazi force for nearly a month. Although the revolt ended in the ghetto's total destruction and the deportation of Jewish survivors to the death camps, the Jews fought heroically and died as martyrs. The uprising remains a powerful symbol of human dignity and Jewish heroism.
bunker: דער בונקער, ־ס; דער באַהאַלט, ־ן
[DER BÚNKER, -S; DER BAHÁLT, -N]
cattle car: דער פֿיכװאַגאָן, ־ען
[DER FÍKhVAGÓN, -EN]
concentration camp: דער קאָנצענטראַציע־לאַגער, ־ן; דער קאַצעט, ־ן
[DER KONTSENTRÁTSYE-LÁGER, -N; DER KATSÉT, -N]
defiance: ‹דער צולהכעיס; דאָס סטירדעס ‹סטערדעס
[DER TSELÓKhES; DOS STÍRDES ‹STÉRDES›]
deport: דעפּאָרטירן; פֿאַרשיקן
[DEPORTÍRN; FARShÍKN]
deportation: די דעפּאָרטירונג, ־ען; די פֿאַרשיקונג, ־ען
[DI DEPORTÍRUNG, -EN; DI FARShÍKUNG, -EN]
die a martyr's death (J.): אומקומען על־קידוש־השם
[ÚMKUMEN AL-KÍDESh-HAShÉM]
explosive(s): דאָס אױפֿרײַסװאַרג (קאָל׳); דער אױפֿרײַס־מאַטעריאַל
[DOS ÚFRAYSVARG (coll.); DER ÚFRAYS-MATERYÁL]
fighter: דער קעמפֿער, ־ס
[DER KÉMFER, -S]
ghetto: די געטאָ, ־ס
[DI GÉTO, -S]
heroism: דער העראָיִזם; די/דאָס העלדישקײט; די גבֿורה
[DER HEROÍZM; DI/DOS HÉLDIShKEYT; DI GVÚRE]
the Holocaust: דער (דריטער) חורבן
[DER (DRÍTER) KhURBM]
liquidation: די ליקװידירונג; דאָס ליקװידירן
[DI LIKVIDÍRUNG; DOS LIKVIDÍRN]
Molotov cocktail: דאָס צינדפֿלעשל, ־עך; די צינדפֿלאַש, ...פֿלעשער; די מאָלאָטאָװ־פֿלאַש, ־פֿלעשער
[DOS TSÍNDFLEShL, -EKh; DI TSÍNDFLASh, ...FLEShER; DI MÓLOTOV-FLASh, -FLEShER]
Nazi (adj.): נאַציסטיש; נאַציש; היטלעריסטיש
[NATSÍSTISh; NÁTSISh; HITLERÍSTISh]
Nazi (n.): דער נאַצי, ־ס; דער היטלעריסט, ־ן
[DER NÁTSI, -S; DER HITLERÍST, -N]
partisan (f.): די פּאַרטיזאַנ(ער)קע, ־ס
[DI PARTIZÁN(ER)KE, -S]
partisan (m./unsp.): דער פּאַרטיזאַנער, ־ס; דער פּאַרטיזאַן, ־ען
[DER PARTIZÁNER, -S; DER PARTIZÁN, -EN]
perish: או֜מקומען
[ÚMKUMEN]
rebel (n.): דער אויפֿשטענדלער, ־ס; דער רעבעל, ־ן; דער בונטאַר, ־ן
[DER ÚFShTENDLER, -S; DER REBÉL, -N; DER BUNTÁR, -N]
remember: געדענקען; דערמאָנען זיך (אין)
[GEDÉNKEN; DERMÓNEN ZIKh (IN)]
resist: קעגנשטעלן ‹אַנטקעגנשטעלן› זיך (+ דאַט׳); (אַנט)קעגנשטײן (+ דאַט׳)
[(ANT)KÉGNShTELN ZIKh (+ dat.); (ANT)KÉGNShTEYN (+ dat.)]
resistance: דער קעגנשטעל, ־ן; דאָס (אַנט)קעגנשטעלן זיך; דער װידערשטאַנד, ־ן
[DER KÉGNShTEL, -N; DOS (ANT)KÉGNShTELN ZIKh; DER VÍDERShTAND, -N]
revolt: דער רעװאָלט, ־ן; דער אױפֿשטאַנד, ־ן; דער בונט, ־ן; די מרידה, ־ות
[DER REVÓLT, -N; DER ÚFShTAND, -N; DER BUNT, -N; DI MERÍDE, -S]
set fire (to): אונטערצינדן (+ אַק׳); אָנצינדן (+ אַק׳)
[ÚNTERTSINDN (+ acc.); ÓNTSINDN (+ acc.)]
smuggle: שמוגלען; פּעקלען; מולכן; שװאַרצן; װאַשעװע|ן
[ShMÚGLEN; PÉKLEN; MÓYLEKhN; ShVARTSN; VÁShEVE|N]
Umschlagplatz: דער אומשלאַג־פּלאַץ
[DER ÚMShLAG-PLATS]
underground (adj.): אונטערערדיש
[ÚNTERÉRDISh]
Warsaw Ghetto Uprising: דער אויפֿשטאַנד אין װאַרשעװער געטאָ
[DER ÚFShTAND IN VÁRShEVER GÉTO]
weapon: דאָס געװער; דער װאָפֿן, ־ס
[DOS GEVÉR; DER VOFN, -S]
[Image: Yugnt-Shtime (Voice of the Youth), publication of the Bund Youth Movement in the Warsaw Ghetto, Issue 1-2, January-February 1941]
| 
